Παρουσίαση της ποιητικής συλλογής του Νίκου Νεοκλέους «Χωρίς προσανατολισμό» από το φιλόλογο Σωτήρη Αργυρού

 

Παρουσίαση της ποιητικής συλλογής του Νίκου Νεοκλέους «Χωρίς προσανατολισμό» από το φιλόλογο Σωτήρη Αργυρού, στο 4ο Πολιτιστικό Πανόραμα του Συνδέσμου Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη.

4ο Πολιτιστικό Πανόραμα του Συνδέσμου Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου

 

Αν και το ερώτημα ‘ τι είναι ποίηση ’  μένει ακόμη μετέωρο, χωρίς ελπίδα -νομίζω- να απαντηθεί κάποτε, η Ποίηση, σε όλες της τις μορφές, είναι παρούσα και αποτελεί -διαχρονικά- την κορύφωση της δημιουργικής δραστηριότητας του ανθρώπου, γιατί έρχεται να εκφράσει όλα όσα δεν μπορούν να εκφραστούν με άλλα μέσα. Όλα όσα συνειδητά και υποσυνείδητα, διατρέχουν το νοητικό μας ορίζοντα και ψάχνουν διέξοδο στις λέξεις και στις φράσεις. Η γλώσσα, όπως είναι γνωστό έχει δύο λειτουργίες. Την επικοινωνιακή και την ποιητική. Και ενώ όλοι λίγο ή πολύ μπορούμε να επικοινωνήσουμε, δεν μπορούμε να εκφραστούμε ποιητικά. Άγνωστο γιατί, αφού κατά μίαν έννοια, η ποίηση είναι η υπέρτατη μορφή επικοινωνίας γιατί απευθύνεται και στη λογική και στο συναίσθημα και στον ψυχισμό και σ ό,τι άλλο χαρακτηρίζει τον πνευματικό κόσμο ενός ανθρώπου. Γι αυτό δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι η ποίηση αποτελεί ευλογία για την ανθρωπότητα. Και πόσο ειρωνικά αντηχεί στα αυτιά μας ο στίχος του Μάνου Ελευθερίου

-πως τα φέραν οι μοίρες και τα χρόνια

-να μην ακούσεις έναν ποιητή.

Ο Νίκος Νεοκλέους είναι ποιητής. Η συλλογή του «Χωρίς προσανατολισμό» θα έλεγα ότι έχει τίτλο παραπλανητικό, γιατί διαβάζοντας τα ποιήματα το μόνο που δεν μπορείς να προσλάβεις είναι ότι δεν έχουν προσανατολισμό.  Αναφέρεται βέβαια στη χαοτική εποχή μας, την έλλειψη αξιών, στην αποξένωση από το φυσικό περιβάλλον, μοτίβα που επανέρχονται και διατρέχουν τη συλλογή μέσα -πάντοτε- από μια προσωπική ματιά κα μια βιωματική σύλληψη. Ακόμα και όταν αναφέρεται σε γεγονότα πολιτικά (χούντα, πολυτεχνείο, τουρκική εισβολή), η προσέγγιση του είναι καθαρά ανθρωποκεντρική και αποφεύγει τις κραυγές και τα ενοχλητικά επιφωνήματα. Αντίθετα η πίκρα για την απώλεια, η φαινομενική απαισιοδοξία και η βαθύτερη αισιοδοξία που αναδύονται ή υπολανθάνουν μέσα στη ροή του χρόνου, σηματοδοτούν μια ποίηση που δεν είναι μονοσήμαντη. Έντονα εικονοκλαστική, τοποθετεί τον αναγνώστη μπροστά σε ένα πίνακα ζωγραφικής και του δίνει τα κλειδιά να διαχειριστεί το οπτικό ερέθισμα κατά το δοκούν, χωρίς να περιορίζει την ελευθερία των επιλογών ή να επιβάλλει εκβιαστικά τη δική του άποψη. Ακολουθώντας την τεχνική του ‘κύκλου’ κάποιες φορές (το τέλος δένει με την αρχή) και επιλέγοντας ελεύθερο στίχο, προσπαθεί να συμπυκνώσει νοηματικά όσα θα μπορούσε να απλώσει στο χώρο. Έτσι, η ποιοτική μονάδα είναι ο στίχος και όχι η σχοινοτενής αφήγηση ή περιγραφή -κάτι που- κατά τη γνώμη μου είναι έντονο αντιποιητικό. Η κορύφωση που υπάρχει στο τέλος κάθε ποιήματος αποτυπώνει την άποψη ή αν θέλετε τη φιλοσοφική διάσταση που θέλει να προσδώσει ο ποιητής.

Η τραυματική κατάσταση που βίωσε η Κύπρος με το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή του 1974 επηρέασε πάρα πολύ -και φυσιολογικά- όλη τη θεματολογία της λογοτεχνικής παραγωγής μέχρι και σήμερα. Από την πληθώρα των παραγόμενων έργων ωστόσο, λίγα είναι αυτά που μπόρεσαν να καταξιωθούν, να στοχεύσουν δηλαδή πέρα από το επίπεδο της καταγραφής και της συναισθηματικής αντίδρασης. Τα ποιήματα του Νίκου Νεοκλέους αποφεύγουν, θα έλεγα, αυτόν το σκόπελο. Αποτελούν προϊόν εμπειρίας και νοητικής επεξεργασίας στοχεύοντας, όχι τόσο στην ανάδειξη του γεγονότος ή της συναισθηματικής του προέκτασης αλλά στην αποτύπωση προσωπικής άποψης του ποιητή για ένα γεγονός αενάως επαναλαμβανόμενο και ανατροφοδοτούμενο που αφήνει ανεξίτηλα σημάδια και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την πορεία ενός ανθρώπου στην -ούτως ή άλλως- εφήμερη ζωή του.

Η σχέση του ποιητή με τη φύση είναι κυρίαρχη στο έργο του. Και ως αναπόληση ενός απλού και φυσικού τρόπου ζωής αλλά και ως πράξη λυτρωτική για τις συνέπειες που υφίσταται λόγω της έντονης αστικοποίησης των καιρών μας και της ασφυξίας που -κυριολεκτικά και μεταφορικά- προκαλεί. Άλλωστε το ότι είναι και ζωγράφος τον ‘διευκολύνει’ θα έλεγα, να έχει μια πιο σφαιρική ματιά στα πράγματα, αφού διευρύνει το νοητικό του ορίζοντα μέσα και από το οπτικό του ερέθισμα.

Η ποίηση όπως όλες οι μορφές τέχνης, δεν  είναι ούτε κήρυγμα ούτε συνθηματολογία. Τα μηνύματα περνάνε μέσα από τη διαδικασία διαχείρισης της γλώσσας και την αισθητική αποτίμηση της προσπάθειας. Και βέβαια, όπως είπε κάποτε και ο Νίκος Καββαδίας, ο αναγνώστης πρέπει να έχει ταλέντο αναγνώστη. Φυσικά ο Νίκος Νεοκλέους δεν χρησιμοποιεί κώδικες. Η γλώσσα του είναι απλή και  κατανοητή. Τα κρυμμένα νοήματα, οι συμβολισμοί, η αλληγορική διάσταση του λόγου είναι εύκολα αναγνωρίσιμα και όλα αυτά κατατείνουν σε αυτό που -νομίζω- ότι είναι και ο αρχικός του στόχος. Θέλει να ζωγραφίσει με τον λόγο και να περάσει τα ανθρωπιστικά του μηνύματα οπτικοποιώντας τη γενικευμένη ματιά της προσωπικής του θέασης. Θα μου επιτρέψετε -τελειώνοντας τη σύντομη παρέμβαση μου να απαγγείλω ένα από τα ποιήματα της συλλογής.

 

Ταρζάν ο αλήτης

Έχουμε στη γειτονιά μας ένα σκύλο αλήτη.

Κανένας δεν ξέρει από πού ήρθε

κι όμως όλοι τον φωνάζουνε Ταρζάν.

Περιπλανιέται στους δρόμους άσκοπα

και είναι ο δόλιος πάντα νηστικός.

 

Όταν ήμασταν παιδιά τον πετροβολούσαμε.

Κάθε απόγευμα γινόμασταν οι δήμιοί του.

Αυτός αγόγγυστα δεχότανε τα βάσανα

και ήτανε πάντα γεμάτος αγιάτρευτες πληγές

 μα ποτέ δεν έφευγε από τη γειτονιά μας.

 

Και τώρα τα παιδιά τον βασανίζουν

τον δέσανε μια μέρα σ’ ένα δέντρο

κι ήθελαν να του σκίσουν την κοιλιά.

Τους ξέφυγε όμως

και να τον πάλι μες στους δρόμους σαν και πρώτα.

Μια μέρα τον πάτησε ένα λεωφορείο

και χάθηκε κουτσαίνοντας μες στα στενά.

Όλοι τον είχαν για χαμένο.

Μα ο Ταρζάν σαν να ‘τανε στοιχειό, δε χάθηκε

και πάλι ξαναγύρισε.

 

Έχουμε στη γειτονιά μας ένα σκύλο αλήτη

 που σέρνεται στους δρόμους πληγιασμένος.

Όλοι τον βρίζουνε με λόγια αισχρά.

Μα δε φεύγει ποτέ από τη γειτονιά μας.

Και το παράξενο ποτέ του δε γερνά.

 

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας

Σωτήρης Αργυρού

Φιλόλογος Θεσσαλονίκη